Een bloedtest kan Alzheimer-gerelateerde hersenveranderingen met een vergelijkbare nauwkeurigheid aantonen als onderzoek van hersenvocht. Dat blijkt uit een nieuwe studie van de Zweedse Lund University, gepubliceerd in . De onderzoekers vergeleken twee bloedtesten met bestaande diagnostische methoden en gebruikten daarbij vooraf vastgestelde klinische afkapwaarden. De resultaten ondersteunen de inzet van bloedonderzoek als minder belastend alternatief voor een ruggenprik bij patiënten met cognitieve klachten.
De diagnose van de ziekte van Alzheimer wordt doorgaans gesteld op basis van klachten, cognitief onderzoek en, wanneer nodig, aanvullende biomarkerdiagnostiek. Met een PET-scan of onderzoek van hersenvocht kunnen veranderingen worden aangetoond die kenmerkend zijn voor Alzheimer, waaronder ophopingen van amyloïd-bèta in de hersenen. Deze onderzoeken zijn echter relatief kostbaar, vereisen gespecialiseerde voorzieningen en kunnen belastend zijn voor patiënten. Bloedonderzoek biedt een mogelijk toegankelijker alternatief. De vraag is vooral of dergelijke testen voldoende betrouwbaar zijn om bestaande diagnostische onderzoeken gedeeltelijk te vervangen.
Diagnostische nauwkeurigheid
De Zweedse onderzoekers analyseerden gegevens van 514 deelnemers uit drie onderzoeksgroepen: 129 patiënten van een geheugenkliniek, 220 patiënten uit de eerstelijnszorg en 165 deelnemers aan een onderzoekscohort. Ze vergeleken twee bloedtesten op het geautomatiseerde Lumipulse-platform. De eerste meet het eiwit p-tau217, dat samenhangt met Alzheimer-gerelateerde hersenveranderingen. De tweede combineert p-tau217 met amyloïd-bèta 42 (Aβ42).
De resultaten werden vergeleken met bestaande hersenvochttesten. Amyloïd-PET-scans dienden als referentie om vast te stellen of amyloïdophopingen in de hersenen aanwezig waren. Bij gebruik van één afkapwaarde bedroeg de nauwkeurigheid van de afzonderlijke p-tau217-test 83 tot 91 procent. De gecombineerde bloedtest behaalde 83 tot 92 procent. De onderzochte hersenvochttesten kwamen uit op 88 tot 90 procent. De verschillen waren statistisch niet significant.
Met twee afkapwaarden, waarbij uitslagen in een tussengebied als onduidelijk worden beschouwd, steeg de nauwkeurigheid van p-tau217 in de klinische onderzoeksgroepen naar 90 tot 97 procent. Deze resultaten waren eveneens vergelijkbaar met die van hersenvochtonderzoek. Een opvallende bevinding is dat toevoeging van Aβ42 aan p-tau217 niet automatisch tot betere resultaten leidde. Het afzonderlijk meten van p-tau217 kan volgens de onderzoekers daarom in bepaalde situaties voldoende zijn.
Klinische afkapwaarden
Een belangrijk onderscheid met eerder onderzoek is het gebruik van vooraf vastgestelde afkapwaarden die zijn toegelaten voor klinisch gebruik. Bij eerdere studies werden deze grenswaarden regelmatig achteraf bepaald op basis van de onderzochte patiëntengroep. Daardoor kunnen de gerapporteerde prestaties gunstiger uitvallen dan wanneer dezelfde test in een andere zorgomgeving wordt toegepast.
De nieuwe studie gebruikte de afkapwaarden van de Europees CE-gemarkeerde p-tau217-test en de Amerikaanse FDA-goedgekeurde combinatie van p-tau217 en Aβ42. Dat maakt de resultaten relevanter voor de dagelijkse diagnostiek, al blijft de klinische context bepalend. De onderzoekers zagen bijvoorbeeld dat de gecombineerde bloedtest in de eerstelijnszorg minder goed onderscheid maakte tussen patiënten met en zonder amyloïdpathologie. De specificiteit bedroeg daar bij de tweedrempelbenadering 62 procent, tegenover 89 procent in de geheugenkliniek.
Ook leverden sommige bloedtesten onduidelijke uitslagen op. In die gevallen kan aanvullend onderzoek met een PET-scan of ruggenprik noodzakelijk blijven. De onderzoekers benadrukken daarom dat de testen niet zonder meer geschikt zijn voor alle patiënten of zorgomgevingen.
Belgisch Alzheimerdiagnostiek
Voor Belgische geheugenklinieken en laboratoria bieden de resultaten aanknopingspunten voor de verdere ontwikkeling van biomarkerdiagnostiek. Een bloedtest kan mogelijk een deel van de bestaande hersenvochtonderzoeken vervangen, maar daarvoor zijn duidelijke afspraken nodig over de selectie van patiënten, interpretatie van uitslagen en verwijzing voor aanvullend onderzoek.
Ook de keuze van laboratoriumtesten verdient aandacht. De Zweedse resultaten laten zien dat een uitgebreider testpakket niet noodzakelijk nauwkeuriger is. Tegelijkertijd kunnen verschillen in verwerking van bloedmonsters en gebruikte testmaterialen de prestaties beïnvloeden.
De studie kent beperkingen. De onderzoeksgroepen waren relatief klein en bestonden grotendeels uit witte deelnemers. Bovendien werd specifiek onderzocht hoe goed de testen amyloïdpathologie herkennen bij mensen met cognitieve klachten, niet of zij zelfstandig een volledige klinische diagnose kunnen stellen. De onderzoekers zien de bloedtest momenteel vooral als hulpmiddel binnen gespecialiseerde diagnostiek. Voor bredere toepassing in de eerstelijnszorg is aanvullende validatie nodig.
De belangrijkste ontwikkeling is daarmee niet dat PET-scans of ruggenprikken overbodig worden, maar dat bloedonderzoek onder bepaalde voorwaarden een vergelijkbaar betrouwbaar alternatief kan bieden.
Referenties
Nature Aging (onderzoek)
Voeg ICT&health toe aan Google
Toon meer content van ICT&health in Google Zoeken.