OESO: Belgische digitale zorg blijft achter in gebruik

België behoort internationaal tot de koplopers op het gebied van digitale gezondheidsinfrastructuur, maar die voorsprong vertaalt zich nog onvoldoende naar het gebruik van patiëntgegevens en geïntegreerde zorg. Dat concludeert de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) in haar nieuwe economische landenrapport over België. Vooral de beperkte betrokkenheid van patiënten, gebrekkige gegevensuitwisseling tussen zorgsectoren en verschillen in digitale vaardigheden belemmeren de verdere ontwikkeling.

In het rapport OECD Economic Surveys: Belgium 2026, gepubliceerd in november, onderzoekt de OESO onder meer hoe België de kwaliteit, toegankelijkheid en doelmatigheid van zijn gezondheidszorg kan verbeteren. Digitalisering speelt daarin een belangrijke rol, maar de organisatie maakt onderscheid tussen het beschikbaar stellen van digitale systemen en het daadwerkelijke gebruik ervan. België scoort volgens de OESO bijzonder goed op de digitale toegankelijkheid van elektronische patiëntendossiers. Toch blijkt uit internationale vergelijkingen dat relatief weinig patiënten hun medische gegevens online raadplegen. De digitale infrastructuur is daarmee verder ontwikkeld dan het gebruik ervan in de dagelijkse zorgpraktijk.

Beperkt gebruik digitale toegang

Volgens de OESO komt het aandeel Belgische patiënten dat online toegang tot medische gegevens gebruikt ongeveer overeen met de bekendheid van die mogelijkheid, die rond de 20 procent ligt. De organisatie baseert zich onder meer op de internationale PaRIS-enquête, waarin ervaringen van patiënten van 45 jaar en ouder met chronische aandoeningen worden onderzocht. De resultaten mogen daarom niet zonder meer worden beschouwd als representatief voor de volledige Belgische bevolking.

Het beperkte gebruik kan verschillende oorzaken hebben. Patiënten weten mogelijk onvoldoende welke informatie digitaal beschikbaar is, terwijl zorgverleners niet altijd duidelijk communiceren over de mogelijkheden. Ook gebruiksgemak en digitale vaardigheden spelen een rol. Vooral dat laatste vormt volgens de OESO een aandachtspunt. Slechts 10 procent van de Belgische 45-plussers beschikt volgens de gebruikte indicator over voldoende digitale gezondheidsvaardigheden, tegenover gemiddeld 22 procent in de onderzochte OESO-landen.

De OESO adviseert daarom niet alleen te investeren in digitale voorzieningen, maar ook in begeleiding en ondersteuning van patiënten en zorgprofessionals. Daarnaast moet structureel worden gemeten welke digitale toepassingen daadwerkelijk worden gebruikt en waar belemmeringen ontstaan.

Belemmering geïntegreerde zorg

Een tweede knelpunt betreft de beschikbaarheid van patiëntgegevens over verschillende zorgorganisaties en sectoren heen. Hoewel België beschikt over een uitgebreide digitale infrastructuur, ontbreken volgens de OESO nog belangrijke onderdelen van het volledige zorgtraject in elektronische dossiers. Zo zijn revalidatiecentra en voorzieningen voor langdurige zorg niet volledig opgenomen in het bestaande kader. Daardoor ontstaat het risico dat zorgverleners geen volledig overzicht hebben van de medische voorgeschiedenis en ondersteuning van een patiënt. Dat bemoeilijkt de samenwerking tussen ziekenhuizen, eerstelijnszorg, revalidatie en langdurige zorg.

De OESO plaatst deze tekortkomingen in de bredere ontwikkeling naar geïntegreerde zorg. België werkt sinds 2023 met een interfederaal plan dat de zorg meer patiëntgericht, gecoördineerd en preventief moet organiseren. De uitvoering verloopt echter niet overal even snel. Verschillende initiatieven blijven beperkt tot regionale projecten of proefprogramma's. Bovendien blijkt uit patiëntervaringen dat zorgplannen relatief weinig worden gedeeld met zorgprofessionals buiten de eigen praktijk.

Volgens de OESO zijn betere samenwerking tussen de verschillende bestuursniveaus, duidelijkere verantwoordelijkheden voor zorgcoördinatie en passende financieringsmodellen nodig om geïntegreerde zorg verder te ontwikkelen.

Digitale gegevens niet altijd bruikbaar

De OESO signaleert daarnaast een belangrijk verschil tussen digitaal opgeslagen informatie en gegevens die daadwerkelijk kunnen worden hergebruikt. Medische informatie wordt in België bijvoorbeeld regelmatig opgeslagen als pdf-document. Hoewel die informatie elektronisch beschikbaar is, is zij niet altijd gestructureerd of automatisch doorzoekbaar. Daardoor kunnen andere systemen de gegevens moeilijk verwerken of combineren. Dat beperkt niet alleen de mogelijkheden voor gegevensuitwisseling tijdens behandelingen, maar ook voor wetenschappelijk onderzoek, kwaliteitsbewaking en beleidsontwikkeling.

Volgens het rapport wordt in België 33 procent van de relevante datasets regelmatig gekoppeld voor secundair gebruik, tegenover een OESO-gemiddelde van 54 procent. De OESO pleit daarom voor verdere ontwikkeling van de infrastructuur voor gezondheidsgegevens en voor betere beschikbaarheid van gestructureerde, herbruikbare informatie.

Patiëntgerichte zorg

De belangrijkste uitdaging voor België ligt volgens de OESO niet uitsluitend in het ontwikkelen van nieuwe digitale toepassingen, maar vooral in het beter benutten van bestaande voorzieningen. Daarvoor moeten elektronische patiëntendossiers een vollediger beeld geven van het zorgtraject, moeten gegevens gemakkelijker tussen zorgorganisaties kunnen worden uitgewisseld en moeten patiënten daadwerkelijk gebruik kunnen maken van hun medische informatie. Ook vraagt geïntegreerde zorg om organisatorische veranderingen. Digitale gegevensuitwisseling kan samenwerking ondersteunen, maar vervangt geen duidelijke afspraken tussen zorgverleners over verantwoordelijkheden, behandelplannen en opvolging.

De OESO beveelt aan om digitale gezondheidsvaardigheden te versterken, belemmeringen voor het gebruik van patiëntendossiers systematisch te onderzoeken en ontbrekende sectoren bij de gegevensuitwisseling te betrekken.

Daarmee verschuift de aandacht van de technische beschikbaarheid van patiëntgegevens naar hun betekenis voor de dagelijkse zorg. De mate waarin digitalisering bijdraagt aan betere zorgcoördinatie en patiëntenparticipatie wordt uiteindelijk bepaald door wat zorgverleners en patiënten daadwerkelijk met die informatie kunnen doen.